Φυσητήρας

Sperm whale – Physeter macrocephalus – Φυσητήρας

Other common names:
FR – cachalot
ES – cachalote
IT – capodoglio
DE – Pottwal

Ο φυσητήρας αποτελεί το μεγαλύτερο είδος οδοντοκήτους στον πλανήτη. Το μέγιστο μήκος που έχει καταγραφεί στην Μεσόγειο για θηλυκό φτάνει τα 10,5 ενώ για αρσενικό τα 17,3. Το μεγάλο τετραγωνισμένο κεφάλι της καταλαμβάνει το ένα-τρίτο του συνολικού μήκους της και περιέχει το κήτειο όργανο. Αυτό το όργανο περιέχει το σπερματσέτο ένα κηρώδες έλαιο που εμπλέκεται στην παραγωγή ήχου και στον ηχοεντοπισμό. Η κάτω γνάθος είναι στενή και φέρει 20 με 26 ζευγάρια δοντιών κωνικής μορφής που ταιριάζουν σε υποδοχές που υπάρχουν στην άνω γνάθο. Στο άνω μέρος του κεφαλιού βρίσκετε η αναπνευστική οπή, με χαρακτηριστικό σχήμα s ελαφρώς μετατοπισμένη προς τα μπροστά και αριστερά. Ο φυσητήρας παράγει ένα χαρακτηριστικό πίδακα θαμνώδους μορφής, ορατό από μεγάλες αποστάσεις που βοηθάει στην αναγνώριση του είδους. Το ραχιαίο πτερύγιο τους είναι μια τριγωνικής μορφής προεκβολή, πίσω από την οποία εκτείνετε μια σειρά εξογκώσεων έως την ουρά. Κατά μήκος της άκρης του ουραίου πτερυγίου ενός φυσητήρα υπάρχουν εγκοπές και σκισίματα, διαφόρων μεγεθών με αποτέλεσμα να χρησιμοποιούνται για την αναγνώριση και την ταυτοποίηση κάθε ατόμου. Το δέρμα εμφανίζεται ζαρωμένο, με μια σκούρα γκρί ή καφέ απόχρωση και λευκές κηλίδες στην κοιλιά. Πολλές φορές εντοπίζονται στο σώμα κυκλικές ουλές που προκαλούνται από τις βεντούζες βαθύβιων καλαμαριών που αποτελούν το κύριο τροφικό τους αντικείμενο. Το προσδόκιμο ζωής τους εκτιμάται στα 70 χρόνια περίπου.

Οι ελληνικές θάλασσες αποτελούν ένα σημαντικό βιότοπο για τους φυσητήρες που αποδικνύεται με την έντονη παρουσία τους σε όλη την διάρκεια του έτους στην Ελληνική Τάφρο (βλέπε “The Sperm Whales of Greece – Life in the Trenches” ντοκιμαντέρ 17 λεπτών). Οι περισσότερες αναφορές παρουσίας του φυσητήρα εντοπίζονται Νοτιο-Δυτικά της Κεφαλονιάς, Δυτικά της Πελοποννήσου και Νότια και Δυτικά της Κρήτης.
Η κύρια απειλή που αντιμετωπίζουν οι φυσητήρες στην Μεσόγειο θάλασσα είναι τα παρασυρόμενα δίχτυα για την αλιεία τόνου και ξιφία που προκαλούν ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά θνησιμότητας από τα μέσα της δεκαετίας του ‘80. Επιπρόσθετα, η διατάραξη λόγω ακτοπλοΐας αλλά και οι συγκρούσεις με μεγάλα πλοία εντείνουν ακόμη περισσότερο το πρόβλημα.

Κατάταξη στην κόκκινη λίστα της IUCN: η κατάσταση του υποπληθησμού της Μεσογείου κρίνεται ως Κυνδινεύων (Notarbartolo do Sciara etal., 2010).

Notarbartolo di Sciara G., Frantzis A., Bearzi G., Reeves R.R. 2010. Sperm whale Physeter macrocephalus – Mediterranean subpopulation. Assesment submitted to the IUCN Red List. 8 p.